ทำความเข้าใจเชิงลึกเกี่ยวกับวิกฤตขยะพลาสติกและผลกระทบต่ออนาคตของโลกธุรกิจ
หากเราสังเกตให้ดี ทุกครั้งที่โรงงานผลิตสินค้าพลาสติกปล่อยขยะออกสู่ธรรมชาติ หรือทุกครั้งที่ผู้บริโภคทิ้งบรรจุภัณฑ์พลาสติกลงในที่ผิด กำลังเกิดการถ่ายโอนต้นทุนครั้งใหญ่ที่สุดในประวัติศาสตร์เศรษฐกิจโลก โดยเป็นรายจ่ายทางอ้อมที่ไม่เคยถูกบันทึกไว้ในระบบบัญชีของบริษัทใดๆ แต่กำลังถูกจ่ายโดยทุกชีวิตบนโลกใบนี้ รวมถึงองค์กรธุรกิจของคุณด้วยเช่นกัน
ผลการศึกษาที่น่าเชื่อถือของมหาวิทยาลัย NTNU ประเทศนอร์เวย์ โดย ฟรานเชสก้า เวโรเนส และทีมนักวิจัยด้านวิศวกรรมพลังงานและกระบวนการผลิต ได้ระบุถึงสัญญาณเตือนภัยที่ภาคธุรกิจจำเป็นต้องตระหนักอย่างจริงจังว่า ไมโครพลาสติกในมหาสมุทรกำลังทำลายความสามารถของโลกในการดูดซับก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ ซึ่งส่งผลกระทบต่อเนื่องเป็นลูกโซ่ต่อระบบภูมิอากาศทั่วโลก
ความสำคัญของระบบนิเวศทางทะเล ซึ่งทำหน้าที่เกื้อหนุนระบบเศรษฐกิจของมนุษย์
ในทางวิชาการมีการนิยามกลไกดังกล่าวว่าเป็น "บริการจากระบบนิเวศ" (Ecosystem Services) ซึ่งหมายถึงสิ่งที่ธรรมชาติทำให้มนุษย์โดยไม่คิดค่าใช้จ่าย หากเราลองทบทวนบทบาทหน้าที่ของผืนน้ำทั่วโลก ตั้งแต่การผลิตออกซิเจน การควบคุมอุณหภูมิโลก การเป็นแหล่งอาหารที่สำคัญ การเป็นเส้นทางการค้า และที่สำคัญที่สุดในบริบทของวิกฤตโลกร้อน มหาสมุทรทำหน้าที่ดูดซับก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ที่มนุษย์ปล่อยออกมาถึง 25-30% ต่อปี
หลักการง่ายๆ คือ ถ้าไม่มีมหาสมุทร โลกจะร้อนขึ้นเร็วกว่านี้อย่างน้อยหนึ่งในสาม ซึ่งในมุมมองทางธุรกิจนั้นหมายถึงพายุที่รุนแรงขึ้น น้ำท่วมที่บ่อยขึ้น และภัยแล้งที่หนักขึ้น ทั้งหมดนี้คือค่าใช้จ่ายแฝงที่บริษัทประกันภัย รัฐบาล และในที่สุดตัวผู้ประกอบการเองต้องแบกรับ อย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้
สิ่งสิ่งชีวิตที่เป็นฮีโร่ผู้อยู่เบื้องหลังกลไกนี้คือ แพลงก์ตอนพืช ซึ่งเป็นสิ่งมีชีวิตเซลล์เดียวขนาดเล็กจิ๋วที่ล่องลอยอยู่ในชั้นน้ำผิวของมหาสมุทรทั่วโลก สิ่งมีชีวิตเหล่านี้ทำการสังเคราะห์แสงเช่นเดียวกับต้นไม้บนบก แต่ขนาดของพวกมันเล็กจนมองด้วยตาเปล่าไม่เห็น ซึ่งข้อจำกัดทางกายภาพนี้ทำให้ผลกระทบของไมโครพลาสติกต่อพวกมันเป็นเรื่องที่น่ากังวลอย่างยิ่งและต้องได้รับการแก้ไขอย่างเร่งด่วน
ไมโครพลาสติกคือศัตรูที่มองไม่เห็น ที่ส่งผลกระทบต่อสิ่งมีชีวิตขนาดเล็ก
ตามนิยามทางวิทยาศาสตร์ ไมโครพลาสติกคืออนุภาคพลาสติกขนาดเล็กกว่า ข้อมูลเพิ่มเติม 5 มิลลิเมตร ซึ่งเกิดขึ้นจากการแตกตัวของพลาสติกชิ้นใหญ่ภายใต้แสงแดดและคลื่นทะเล รวมถึงการหลุดลอกของเส้นใยสังเคราะห์ในเสื้อผ้า ยางรถยนต์ที่สึกกร่อน และสารเคลือบประเภทต่างๆ ในอุตสาหกรรม ส่งผลให้ในปัจจุบันสามารถพบไมโครพลาสติกได้ทุกพื้นที่บนโลก
จากผลการทดลองเชิงประจักษ์ชี้ให้เห็นว่า ไมโครพลาสติกรบกวนการเติบโตและการทำงานของแพลงก์ตอนพืชในหลายมิติ โดยมีรายละเอียดของผลกระทบที่สำคัญดังต่อไปนี้
- การบดบังแสงแดดและรังสีที่จำเป็น: อนุภาคพลาสติกที่ล่องลอยอยู่ในน้ำช่วยกันปิดกั้นแสงแดดไม่ให้ส่องลึกลงไปในน้ำ แพลงก์ตอนพืชที่อยู่ในชั้นน้ำลึกกว่าจึงสังเคราะห์แสงได้น้อยลง ทำให้เกิดอุปสรรคต่อการเติบโตในแปลงเกษตรใต้น้ำที่ใหญ่ที่สุดในโลก
- ความเป็นพิษทางเคมีจากสารประกอบพลาสติก: พลาสติกบางประเภท โดยเฉพาะพีวีซี (PVC) มีสารพิษที่ปล่อยออกมาในน้ำและทำลายเซลล์ของแพลงก์ตอนโดยตรง นอกจากนี้ยังก่อให้เกิดความเครียดเชิงออกซิเดชันภายในเซลล์ ส่งผลเสียต่อระบบการทำงานภายในสิ่งมีชีวิต
- ผลกระทบเชิงกลจากรูปทรงแหลมคม: อนุภาคพลาสติกที่มีขอบแหลมคมสามารถทำลายเยื่อหุ้มเซลล์ของแพลงก์ตอนได้โดยตรง ส่งผลให้สิ่งมีชีวิตขนาดเล็กเหล่านี้ไม่สามารถรอดชีวิตได้
ผลลัพธ์ที่ตามมาจากการหยุดชะงักนี้คือการดูดซับคาร์บอนในพื้นที่เขตแห้งแล้งและเขตร้อนลดลงในปริมาณที่วัดได้ ซึ่งจากการคำนวณพบว่ามีปริมาณลดลง 25,000-48,000 ตันต่อปีต่อภูมิภาค แม้จะดูเหมือนเป็นสัดส่วนที่เล็กน้อย แต่นั่นเป็นตัวเลข ณ ระดับมลพิษปัจจุบัน และปริมาณขยะเหล่านี้กำลังเพิ่มขึ้นอย่างก้าวกระโดดทุกวัน
การวิเคราะห์ต้นทุนด้วยระบบ Life Cycle Assessment เพื่อปรับเปลี่ยนมุมมองด้านการบริหารจัดการ
ประเด็นสำคัญที่นักบริหารควรนำมาปรับใช้จากรายงานนี้คือ การประเมินผลกระทบตลอดช่วงอายุของผลิตภัณฑ์ (Life Cycle Assessment) ซึ่งเป็นวิธีการที่ตรวจสอบผลกระทบด้านสิ่งแวดล้อมของผลิตภัณฑ์ตั้งแต่วันแรกที่ถูกผลิตขึ้น ผ่านช่วงการใช้งานในมือผู้บริโภค ไปจนถึงวันที่กลายเป็นขยะและสลายตัวในระบบนิเวศ
หากผู้ประกอบการลองนำเครื่องมือนี้มาวิเคราะห์องค์กร จะพบว่าต้นทุนที่แท้จริงของสินค้าไม่ได้จบลงแค่ที่ราคาขายหรือต้นทุนการผลิตในโรงงาน แต่ยังมีองค์ประกอบของต้นทุนแฝงอื่นๆ ดังต่อไปนี้
- ต้นทุนการบริหารจัดการขยะที่ภาครัฐและท้องถิ่นต้องแบกรับ
- ต้นทุนด้านสุขภาพของประชาชนที่เกิดจากการปนเปื้อนของไมโครพลาสติก
ภายใต้มาตรการทางกฎหมายและข้อบังคับสากลที่ทวีความรุนแรง บริษัทที่ยังคงคิดแบบการลดต้นทุนระยะสั้นแล้วผลักภาระออกไปสู่สังคม ถือเป็นการสร้างปัจจัยเสี่ยงที่อาจส่งผลกระทบต่อภาพลักษณ์
การพลิกวิกฤตสิ่งแวดล้อมให้กลายเป็นนวัตกรรมทางธุรกิจ
ตามรายงานของหน่วยงานระดับโลกได้ระบุถึง "วิกฤตโลกสามประการ" (Triple Planetary Crisis) อันได้แก่ วิกฤตการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ วิกฤตมลพิษ และวิกฤตการสูญเสียความหลากหลายทางชีวภาพ โดยปัญหาทั้งหมดนี้ไม่ได้เกิดขึ้นแยกจากกันแต่ส่งผลกระทบถึงกัน
วิกฤตการณ์พลาสติกในทะเลคือตัวอย่างที่เป็นรูปธรรมของเรื่องนี้ เนื่องจากมันเป็นทั้งปัญหามลพิษสิ่งแวดล้อม ปัญหาการลดลงของความหลากหลายทางชีวภาพเนื่องจากสัตว์ทะเลได้รับสารพิษ และส่งผลลัพธ์เป็นปัญหาสภาพภูมิอากาศเปลี่ยนแปลง
ทว่าในมุมมองของนักนวัตกรรมและผู้บริหารที่มีวิสัยทัศน์ ทุกวิกฤตย่อมหมายถึงโอกาสทางการตลาดใหม่ๆ การพัฒนากระบวนการผลิตที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม จะไม่ใช่เพียงแค่การทำ CSR เพื่อสังคมอีกต่อไป